EKSPERT RADZI
Kukurydza uważana jest za roślinę z umiarkowanymi wymaganiami względem gleby, lecz preferuje stanowiska z dobrze wykształconym poziomem próchnicznym, przewiewne, najlepiej z gliną w podglebiu. W ten sposób spełniony jest wymóg szybkiego nagrzewania się gleby w okresie wiosny oraz gromadzenia wody w całym sezonie wegetacyjnym. Kukurydza wykazuje pewną plastyczność związaną z odczynem gleby, co jednak nie zmienia faktu, że w stanowiskach o pH poniżej 5,5 ujawni się destrukcyjny wpływ kationów glinu na rozwój młodych korzeni. W takiej sytuacji ważne jest zastosowania siarczanu magnezu lub wapnia jeszcze przed siewem. Mogą to być LUBOPLON MAG-MAKS lub LUBOPLON CAL-MAG. Do sprawy należy jednak wrócić po zbiorze roślin i zastosować nawóz odkwaszający.
Zakładam, że stanowisko jest już wybrane. Doprecyzowania wymagają tylko głównie kwestie żywieniowe. Kukurydza do realizacji potencjału plonotwórczego pobiera określone ilości składników mineralnych, zarówno pierwszoplanowych (NPK) jak i drugoplanowych (Ca, Mg, S) i mikroelementów. Wśród mikroelementów dla kukurydzy szczególnie ważny jest cynk, a w dalszej kolejności bor i mangan. Określając potrzeby nawozowe zawsze uwzględniamy zakładany plon oraz pobranie jednostkowe składników odniesione do wyprodukowania jednostki plonu. Najczęściej są to ilości akumulowane w 1 tonie ziarna wraz z biomasą wegetatywną (ryc. 1). Zamieszczone dane są wartościami uśrednionymi dla plonów powyżej 8 t/ha. Analizując wartości liczbowe zauważymy, że w przypadku azotu podano pewien zakres (22 – 26 kg N/t). Wynika to z faktu, że akumulacja tego składnika w powiązaniu z efektywnością zależy od podaży innych składników. Zwykle w warunkach dobrego zbilansowania efektywność fizjologiczna azotu jest większa, a to oznacza mniejsze wymagania nawozowe i pozwala na przyjęcie w obliczeniach dolnej wartości z podanego zakresu. Zamieszczona rycina niesie jeszcze jedno ważne przesłanie. Z ziarnem (pomarańczowy obszar słupka) wynoszone są duże ilości fosforu i azotu. Odwrotna zależność dotyczy potasu i wapnia, dla których udział tzw. resztek roślinnych (łodygi, liści, koszulki) w całkowitej akumulacji wynosi ponad 80%, a przypadku siarki jest to około 60%. Dla magnezu rozkład jest zrównoważony (~50:50). W praktyce oznacza to zwrot do gleby po zbiorze ziarna większości pobranego K, Ca i S oraz około połowy Mg. Z oczywistych względów sytuacja taka nie dotyczy odmian uprawianych na kiszonkę. W podanych rozważaniach nie uwzględniono biomasy korzeni, która w przypadku kukurydzy jest całkiem spora i może wynosić nawet 20-25% całej wytworzonej suchej masy. Zatem inwestycja w niektóre składniki charakteryzuje się dużą stopą zwrotu.
Rycina 1. Pobranie jednostkowe składników mineralnych przez kukurydzę (źródło: Potarzycki)
Produkcja dużej biomasy roślin następuje w okresie 5-6 miesięcy. Kukurydzę charakteryzuje więc duża dynamika wzrostu, lecz tempo akumulacji składników mineralnych w całym sezonie wegetacyjnym jest zróżnicowane. Współczesne odmiany kukurydzy pobierają azot do końca wegetacji. Żaden inny pierwiastek nie jest pobierany z taką intensywnością po kwitnieniu (ryc. 2). Z tego powodu część azotu może być podana w formach wolnej działających (na przykład amidowej). Przebieg krzywej opisującej akumulację fosforu wskazuje na duże pobranie fosforanów w fazie wzrostu ziarniaków, co należy uwzględnić przy wyborze nawozu fosforowego. Jednym z kryteriów wyboru powinna być zawartość form fosforu o dłuższym działaniu. Sumaryczna akumulacja potasu kształtuje się na podobnym poziomie jak azotu, jednak maksimum dla tego pierwiastka występuje już w pełni kwitnienia. Z badań obejmujących dynamikę przyswajania składników wynika, że w okresie maksymalnej akumulacji potasu plantacja pobiera z gleby nawet 10 kg K2O/ha/dzień. Z tego powodu odpowiednie wysycenie gleby tym składnikiem przed siewem jest kluczowe dla sprawnego tworzenia organów wegetatywnych, co przełoży się ostatecznie na plon ziarna. Jest to szczególnie ważne wtedy gdy mamy do czynienia z niską zasobnością w potas. Wymagana względnie duża podaż potasu przynajmniej częściowo musi być wykonana jeszcze przed siewam, z uwzględnieniem wymieszania z powierzchniową warstwą gleby. W stanowisku wyczerpanym z potasu sprawy nie załatwi wieloskładnikowy nawóz wprowadzony do gleby w systemie zlokalizowanym.
Rycina 2. Dynamika pobierania składników mineralnych przez kukurydzę (źródło: Potarzycki).
Okresy dużego zapotrzebowania na składniki nazywamy fazami krytycznymi. Są to stadia rozwojowe, w których niedobór danego pierwiastka prowadzi do zaburzeń wzrostu roślinny, co sprawi, że poszczególne komponenty plonu będą słabo wykształcone lub zredukowane (dotyczy plantacji z dużym pierwotnym potencjałem). Podstawę do wyznaczenia faz, w których odpowiedź rośliny na poziom danego czynnika wzrostu jest silna, stanowi analiza wzrostu kukurydzy w oparciu o wskaźniki szybkości akumulacji suchej masy i składników pokarmowych. Produkcja suchej masy przez kukurydzę, która ściśle zależna od podaży azotu, uważanego za składnik o największym działaniu plonotwórczym.
Plonotwórcze działania azotu jest wypadkową działania wielu czynników, zarówno środowiskowych (temperatura, opady) jak i żywieniowych. Wśród uwarunkowań żywieniowych istotne są nie tylko wpływy bezpośrednie, lecz także współdziałania (ryc. 3). Warto pamiętać o ścisłym związku między stanem odżywienia roślin (P, K, Ca i Zn) a odpornością na deficyt wody w glebie, którego wystąpienie na plantacji kukurydzy jest raczej pewne. Jest to tylko kwestia regionu i właściwości gleby, ściślej składu mechanicznego podglebia.
Ryc. 3 Współdziałanie czynników abiotycznych w kształtowaniu efektywności azotu (źródło: Potarzycki).
Okresy wzmożonej absorpcji azotu i suchej masy roślin występują w dwóch odrębnych etapach wzrostu kukurydzy. Pierwszy okres występujący w stadium 6-8 liści (BBCH 16-18) jest funkcją dostępności azotu z zasobów glebowych i/lub z nawozów znajdujących się w strefie oddziaływania korzeni roślin. Na tym etapie wzrostu kukurydzy system korzeniowy nie jest jeszcze silnie rozbudowany, lecz jego rozwój może być stymulowany przez fosfor, wapń i cynk. Akumulacja wymienionych pierwiastków jest inwestycją na przyszłość. W ten sposób w całym sezonie wegetacyjnym plantator może kontrolować dostępność azotu, która jest wypadkową eksploracji gleby przez korzenie. Warunkiem podstawowym jest jednak dobre zbilansowanie wymienionych składników w początkowych stadiach rozwojowych kukurydzy. Poszukanie azotu w glebie to jednak nie wszystko. Pobrany azot (i inne składniki) musi być sprawnie transportowany do organów aktywnych fotosyntetycznych. Tu kluczowa jest rola potasu, jako swoistego transportera jonów nie tylko w kierunku „od” korzenia, lecz także wyprodukowanych przez liście i łodygę asymilatów „do” korzenia. Drugi istotny okres zwiększenia szybkości akumulacji suchej masy, określany mianem głównego, rozpoczyna się w stadium wiechowania (BBCH 55-59), z maksimum w pełni kwitnienia (BBCH 65). W tym przedziale czasu, trwającym zwykle około 10-14 dni, dynamika pobierania azotu podwaja się, osiągając górny pułap w stadium BBCH 65, co kończy kształtowanie pierwotnej struktury kolby obejmującej liczbę ziarniaków w kolbie. Pobierania azotu w tym czasie zależy nie tylko od warunków wodnych w okresie bezpośrednio poprzedzającym kwitnienie i poziomu nawożenia. Istotna jest także aktywność fotosyntetyczna liści stanowiących akceptory azotu, a to z kolei jest powiązane jest z optimum żywieniowych odnoszącym się do siarki, magnezu i cynku. W fazie kwitnienia (BBCH 61 – 69) nie do przecenienia jest rola boru związana z produkcją i aktywnością pyłku. Liście (określone przed chwilą jak akceptory azotu) w okresie po kwitnieniu staną się też źródłem (donorem) asymilatów dla rozwijających się ziarniaków. W efekcie – przy odpowiedniej strategii nawożenia – możemy założyć dużą masę 1000 ziarniaków. Powracając na chwilę do ryciny 2 zwróćmy uwagę na znaczny wzrost pobrania fosforu po kwitnieniu. Potrzeby pokarmowe i wrażliwość nawet na niewielki niedobór pozwala zaliczyć kukurydzą do grupy roślin wskaźnikowych względem fosforu.
Skoro znaleźliśmy się na początku okresu nalewania ziarna powstaje pytanie o zasoby azotu, które mogą uruchomić się w okresie lata. Mineralizacja związków azotu intensywnie zachodzi w wysokich temperaturach, w warunkach wilgotności co najmniej na poziomie 50% PPW. To jednak nie wystarczy. Proces mineralizacji wymaga źródła (resztki roślinne, nawozy naturalne i organiczne stosowane w przeszłości) i aktywności mikroorganizmów, dla których ważne jest środowisko funkcjonowania, w tym odczyn zbliżony do obojętnego. Zależnie od warunków glebowych i historii nawożenia przyjmuje się, że w okresie wzrostu kukurydzy można spodziewać się średnio 50 – 100 kg N/ha. To szeroki zakres, ponieważ jak zaznaczono wcześniej uwalnianie azotu jest wypadkową działania wielu czynników. W obliczeniach można przyjąć, że ilość azotu z mineralizacji (Ngl.) obliczymy wg formuły:
Ngl. = Nmin. · kN
gdzie:
Nmin. – wynik testu na zawartość azotu mineralnego wykonany wiosną, przed aplikacją nawozów
kN – współczynnik odniesiony do jakości gleby (w glebach słabych = 1,2 – 1,4; w glebach żyznych, też nawożonych organicznie i naturalnie = 1,41 – 1,6).
Zakładając wartości skrajne, w słabym stanowisku (Nmin. = 50 kg N/ha) może to być 60 kg N/ha, a w żyznym (Nmin. = 80 kg N/ha) 128 kg N/ha.
W ofercie firmy LUVENA od lat jest LUBOFOS CORN (ryc. 4). Przyjrzyjmy się bliżej temu nawozowi:
- azot amonowy – dobrze wiązany w glebie; mechanizm pobierania sprzyja zwiększeniu rozpuszczalności fosforanów z granuli nawozowej oraz z zasobów glebowych,
- fosfor – w różnych formach chemicznych, co spełnia wymóg dobrej dostępności w okresie po kwitnieniu,
- potas – szybkodziałający, w relacji 2,1 : 1 w stosunku do fosforu. Relacja ta jest zgodna z potrzebami pokarmowymi kukurydzy. W sytuacji gdy gleba jest wyczerpana z potasu i konieczna jest szersza relacja wskazana jest dodatkowa aplikacja SOLI POTASOWEJ lub LUBOPLONU KALIUM,
- wapń i siarka – ważne składniki, budujące odporność na stresy abiotyczne i biotyczne,
- cynk i bor – mikroelementy szczególnie ważne dla kukurydzy, działające antystresowo, kształtujące efektywność azotu.
Jeśli konieczne jest wprowadzenie większej dawki fosforu (gleba niskozasobna) idealnym nawozem dla kukurydzy jest SUPERFOSFAT PROSTY, z bardzo dobrze rozpuszczalnym fosforem oraz bogaty w wapń i siarkę. Pod względem terminu aplikację tego nawozu z powodzeniem można łączyć ze stosowaniem LUBOFOSU CORN. W słabszych stanowiskach, niezależnie od odczynu gleby, warto rozważyć wysiew LUBOPLONU MAG-MAKS jako źródła siarki i magnezu.
Rycina 4. Skład chemiczny nawozu LUBOFOS CORN (źródło: nawozy.pl)
